|
|
YÖRE MUTFAĞI |
|
Ağrı
toprağı ve ikliminin sebze tarımına fazla elverişli olmaması yüzünden sebze
üretimi yetersizdir. Onun için Ağrı mutfağında tahıl önemli yer tutar. Kış
mevsiminin uzun sürmesi, un ve una dayalı yemek çeşidini çoğaltmıştır. Süt ve
süt ürünleri de beslenmenin temel öğelerindendir. Ağrı'da hemen hemen her köylü
ailesi sonbaharda bulgurunu kaynatır, eriştesini keser; (bilhassa hamur
yemeklerinde kullanılan) kurutunu yazın hazırlar. Kışlık peynir ve lor; tuluk,
deri, plastik bidon yahut tenekelere doldurularak kaldırılır. Harman zamanı
temiz buğdaydan bir ölçek (got) kavurgalık seçilir.
Ve varlıklı aileler hayvan yağını teneke veya yağ kazanlarına koyup kışa saklar,
kavurma yapar. işte uzun kış boyunca, yaz ve sonbahardan hazırlanan bu erişte,
bulgur, peynir, lor, yağ, kurut, kavurgalık ve kavurmadan faydalanılır. Tahıla
dayalı olarak yapılan yemeklerin başlıcaları şunlardır : Xengel, haşil, erişte
(çorba, pilav ve yemeği), kuymak, kete, pişi, egirdek, yufka yağlama, un
helvası, hasude, bulgur pilavı, Hayvan, kurban bayramlarında, önemli bir işin
gerçekleşmesinde, adaklarda, düğün ve sevinçli anlarda kesilir.Yörenin en
tanınmış et yemeği sac kavurmasıdır. Sac kavurması, etin sac üzerinde
pişirilmesiyle yapılır. Ağrı'nın kendine özgü başka bir yemeği de Abdigor
Köftesi'dir. Doğubayazıt'ta daha yaygın olan bu köfte, içli köfteye benzer. Düve
veya genç sığır etinin dövülerek yumruk büküklüğüne getirilmesi sonunda
pişirilir. Sahan kebabı ise, sahanda iki lavaş arasına kuşbaşı etin koyularak
pişirilmesiyle hazırlanır. Goşteberg; et, tereyağı, soğan, salça ve aynı addaki
ot harmanlanıp hayvan postuna doldurulur ve nemli toprağa gömüldükten sonra
üzerinde ateş yakılarak pişirilir ki, buna buğulama da denir.
Çevrede kendiliğinden yetişen sebze ve bitkiler de Ağrı
mutfağında ayrı bir öneme sahiptir. Evelik, çiriş, mantar, çaşır, unluca,
mendik, ışkın, yemlik, pancar, ısırgan, madımak, kuzukulağı, boğa dikeni, turp
vb. inden çeşitli yemeklerde ve kete pişirmelerde faydalanılır. Bunların bir
kısmı çiğ olarak yenir, çaşırdan turşu kurulur, evelik ve mantar kurutularak
kısa saklanır. Mendik (banda) ve silim soğanı (yabani soğan) peynir ve lora
katılıp otlu peynir yapılır. Ağrı'da hayvancılık temel geçim kaynağı olduğu
için, süt ve süt ürünlerinin halk beslenmesinde vazgeçilmez bir rolü vardır.
Zaten halk protein ihtiyacını büyük ölçüde bu besinlerden alır. Özellikle
yoğurt öğle ve akşam yemeklerinde, akşam sofralarında bulundurulur. Köylerde
herkesin kendi yaptığı, şehirlerde oturanların pazardan aldığı beyaz peynir ve
lor, her mutfakta vardır. Yörede üretilen bal da yaygın olmamakla birlikte
mutfaklarda yer almaktadır. Ancak, halk eğitimi merkezlerinin ve tarım
kuruluşlarının düzenlediği kurslarla Ağrı mutfağına yeni çeşitler katılmıştır.
Radyo ve televizyon gibi kitle iletişim araçları da yemek çeşitlerinin
çoğalmasını sağlamıştır.Klasik tatlıların ve sebze yemeklerinin son yıllarda
çoğalması bundandır.
A) GÖSTEBERG (Buğulama)
GEREKLİ MALZEMELER : Genç kuzu ve oğlak eti , Tereyağı, Salça,
Gösteberg adı verilen dağ otu
1- Genç kuzu veya oğlak kesilip yüzüldükten sonra ayıklanıp doğranır,
2- Tereyağı ve salça ile yoğrulur,
3- Üzerine gösteberg otu ince kıyılarak serpilir,
4- Sonra bu etler, aynı hayvanın postu içerisine koyularak, açık yerleri
dikilir,
5- Düz bir yerde üzerine nemli toprak yığılır. Bu toprağın üzerinde bir saat
kızgın ateş yakılır,
6- Bir süre dinlendirildikten sonra post açılarak servis yapılır
B) SELEKELİ (Saç Kavurma)
GEREKLİ MALZEMELER :Taze oğlak veya kuzu eti,sarımsaklı
yoğurt,tereyağı
1- Taze et doğranır,
2- İçine tereyağından eritilmiş salça konur,
3- Bu şekilde kızartılan et indirilip, bir süre dinlendirilir,
4- Üzerine sarımsaklı yoğurt dökülerek servis yapılır.
C) ABDİGÖR KÖFTESİ
GEREKLİ MALZEMELER : Kemiksiz kuzu, oğlak veya dana eti, Soğan,
Haşlanmış pirinç ve baharat
1- Taze et ağır bir cisimle iyice dövülür,
2- Hamur haline gelen et, baharat ve haşlanmış pirinçle yoğrulur, köfteler
yapılır,
3- İnce doğranmış soğanlar su içerisinde tuzla birlikte kaynatılır,
4- Kaynar suya hazırlanmış köfteler atılır,
5- Piştikten sonra bir saat dinlendirilen köfteler , pilav üzerine konularak
servis yapılır.